Włocławek w województwie łódzkim? Czy decyzja może zapaść w referendum?

Znaczenie referendów lokalnych wzrasta. Dlaczego? Choćby dlatego, że instytucja referendum lokalnego jest dostrzegana jako instrument podejmowania coraz większej ilości lokalnych decyzji. Najwięcej jest oczywiście referendów odwoławczych. Z drugiej strony coraz więcej decyzji zapada w tzw. referendach merytorycznych, dotyczących konkretnych spraw, takich jak budowa szkoły, budowa drogi czy popularna ostatnio likwidacja straży miejskich. Zmieniają się również tematy referendów merytorycznych. W 2014 r. w Krakowie w referendum lokalnym wyrażono sprzeciw dla organizacji igrzysk olimpijskich, a aktualnie toczy się procedura zmierzająca do organizowania referendum lokalnego w sprawie lokalizacji portu lotniczego na terenie woj. podlaskiego.

We Włocławku myśli się o zmianie województwa

Ze szczególną sytuacją mamy do czynienia we Włocławku. Coraz częściej przedstawiciele lokalnych władz zastanawiają się nad możliwością odłączenia miasta od woj. kujawsko-pomorskiego i przyłączenia się (wraz z okolicznymi gminami) do woj. łódzkiego. Taki zabieg ma być odpowiedzią na postępującą marginalizację Włocławka w strukturach woj. kujawsko-pomorskiego. Lokalni działacze Sojuszu Lewicy Demokratycznej zastanawiają się nad możliwością przeprowadzenia referendum lokalnego w sprawie zmiany województwa? Czy ta instytucja może być w tym celu wykorzystana?

Włocławek nie jest pierwszy

Propozycja wykorzystania referendum w sprawie zmiany województwa pojawiła się już w 2014 r. w Elblągu. Wtedy lokalni politycy dążyli do przeprowadzenia referendum w sprawie odłączenia Elbląga od warmińsko-mazurskiego i przyłączenia go do woj. pomorskiego. Prowadzone wtedy analizy dostarczyły argumentów, że instytucja referendum lokalnego, z uwagi na przepisy prawa, nie może być wykorzystana do przeprowadzenia głosowania w sprawie zmiany przynależności danego miasta do określonego województwa. Na gruncie aktualnej sytuacji Włocławka można dokonać podobnej analizy odwołując się do przepisów prawa.

Przynależność miast do województw określa ustawa

Mowa tu oczywiście o ustawie z dnia 24 lipca 1998 r. o wprowadzeniu zasadniczego trójstopniowego podziału terytorialnego państwa. W załączniku do tego aktu prawnego wymienione są wszystkie województwa wraz z przyporządkowanymi do siebie gminami/miastami. Oczywiście aktualnie Miasto Włocławek znajduje się w granicach woj. kujawsko-pomorskiego. Co w przypadku gdyby mieszkańcy Włocławka opowiedzieli się za odłączeniem od woj. kujawsko-pomorskiego? Otóż wtedy rozstrzygnięcie referendalne byłoby sprzeczne z obowiązującą na terenie RP ustawą. Sprzeczność decyzji referendalnej z prawem ma swoje konsekwencje. Zgodnie z treścią art. 17 ust. 1 ustawy o referendum lokalnym głosowanie nie może być zarządzone jeśli referendum prowadzi do rozstrzygnięć sprzecznych z prawem. Hipotetyczna decyzja referendalna mieszkańców Włocławka o zmianie województwa byłaby sprzeczna z prawem.

Zmiana województwa a przedmiot referendum lokalnego

Przedmiot referendum lokalnego w ogólny sposób został określony w konstytucji. Ustawa o referendum lokalnym precyzuje to zagadnienie. W art. 2 tej ustawy czytamy, że oprócz odwołania organów gminy oraz samoopodatkowania w referendum gminnym można głosować co do (1) sposobu rozstrzygania sprawy dotyczącej tej wspólnoty, mieszczącej się w zakresie zadań i kompetencji organów gminy oraz (2) w innych istotnych sprawach, dotyczących społecznych, gospodarczych lub kulturowych więzi łączących tę wspólnotę. Przynależność do określonego województwa nie mieści się w pierwszej ze wskazanych grup. Wynika to z tego, że kwestia zmiany województwa nie należny do zadań i kompetencji ani Prezydenta Włocławka ani Rady Miejskiej. Zgodnie z treścią 5a ustawy o wprowadzeniu zasadniczego trójstopniowego podziału terytorialnego państwa to Rada Ministrów, w drodze rozporządzeń, dokonuje zmian granic województw.

A może zmiana województwa mieści się w innych istotnych sprawach, dotyczących społecznych, gospodarczych lub kulturowych więzi łączących daną wspólnotę? Tu też trzeba odpowiedzieć negatywnie. Zmiana województwa jest z całą pewnością istotną sprawą. Dotyczy też społecznych, gospodarczych i kulturowych więzi. Więzi te muszą jednak łączyć tę wspólnotę. Zmiana przez Włocławek woj. kujawsko-pomorskiego na woj. łódzkie dotyczy nie tylko więzi łączących mieszkańców tego miasta. Tak naprawdę dotyczy więzi łączących wszystkich mieszkańców woj. kujawsko-pomorskiego jak i łódzkiego, ponieważ powoduje zmiany wpływające na te podmioty. Z uwagi, że ustawodawca przewidział oprócz referendum gminnego również referenda na pozostałych dwóch szczeblach jednostek samorządowych (powiaty i województwa), jeśli teoretycznie miałoby zostać przeprowadzone referendum w sprawie zmiany województwa przez Włocławek to powinno być to referendum wojewódzkie przeprowadzone w kujawsko-pomorskim i łódzkim.

Położenie Włocławka oraz sytuacje, w których można zmieniać granice województw

Organizacji referendum we Włocławku nie sprzyja nawet geografia. Miasto Włocławek nie graniczy bezpośrednio z woj. łódzkim. Z województwem tym graniczy za to powiat włocławski. Z perspektywy prawnej te dwa podmioty są w pełni autonomiczne i niezależne od siebie. Co w przypadku gdyby mieszkańcy Miasta Włocławek chcieli przyłączenia do woj. łódzkiego a mieszkańcy powiatu włocławskiego pozostania w strukturach woj. kujawsko-pomorskiego? Czy Miasto Włocławek byłoby wtedy enklawą woj. łódzkiego wewnątrz kujawsko-pomorskiego?

Pomijając ten problem pozostaje jeszcze jedna kwestia. Zgodnie z treścią art. 5a ustawy o wprowadzeniu zasadniczego trójstopniowego podziału terytorialnego państwa, Rada Ministrów, w drodze rozporządzenia, dokonuje zmian granic województw związanych z tworzeniem, łączeniem, dzieleniem lub znoszeniem powiatów. Aktualnie żadna z tych okoliczności nie występuje.

Czy Włocławek jest „skazany” na woj. kujawsko-pomorskie?

Oczywiście, że nie. W polskim systemie prawa przynależność miast do województw została określona ustawą. W sytuacji Włocławka nie może mieć zastosowania przepis o zmianie granic województw przez Radę Ministrów i dlatego ewentualne przyłączenie tego miasta do woj. łódzkiego zrealizowane może być jedynie przez zmianę ustawy o wprowadzeniu zasadniczego trójstopniowego podziału terytorialnego państwa. Jeśli mieszkańcy Włocławka są zdeterminowani to powinni działać na rzecz nowelizacji przywołanej ustawy i włączenia swojego miasta (wraz z ościennymi gminami) do woj. łódzkiego.

Jeśli pomysłodawcy odłączenia Włocławka od woj. kujawsko-pomorskiego zastanawiają się w jaki sposób poznać opinię mieszkańców w tym temacie powinni wykorzystać konsultacje społeczne. Z formalnego punktu widzenia nie ma problemu aby takie konsultacje odbyły się np. w formie głosowania czy wypełniania anonimowych ankiet.

Sprawdź również

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *