Senat chce aby w referendach lokalnych głosowano również w odrębnych obwodach

Senat RP jest organem, który niejednokrotnie korzystając ze swojego konstytucyjnego uprawnienia (art. 118 Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r.) inicjuje zmiany w przepisach prawa związane z funkcjonowaniem samorządu terytorialnego. W ostatnich dniach w tym trybie rozpoczęty został proces legislacyjny zmierzający do zmiany w ustawy o referendum lokalnym. Jak to się stało? Otóż pismem z dnia 26 września 2014 r. przewodniczący senackiej Komisji Samorządu Terytorialnego i Administracji Państwowej Janusz Sepioł przesłał Marszałkowi Senatu Bogdanowi Borusewiczowi pismo w sprawie wszczęcia procesu legislacyjnego.  Do reprezentowania Komisji w dalszych pracach nad projektem ustawy upoważniony został właśnie tenże senator. Jakimi zmianami ma zająć się senat? Chodzi przede wszystkim o to, aby w ustawie referendalnej wprowadzić zmiany umożliwiające głosowanie w odrębnych obwodach głosowania utworzonych w zakładach opieki zdrowotnej,  domach pomocy społecznej, zakładach karnych i aresztach śledczych oraz w oddziałach zewnętrznych tych zakładów i aresztów.

Jak jest aktualnie?
Zgodnie z treścią art. 54 ustawy o referendum lokalnym  referendum przeprowadza się w stałych obwodach głosowania utworzonych w celu przeprowadzenia wyborów do organów stanowiących jednostek samorządu terytorialnego. Literalne brzmienie wskazanego przepisu wyklucza przeprowadzanie referendów w odrębnych obwodach głosowania. W tym aspekcie ustawa referendalna różni się od zasad zawartych w ustawie z dnia 5 stycznia 2011 r. Kodeks wyborczy. Przypomnijmy, że zgodnie z treścią art. 12 kodeksu wyborczego głosowanie przeprowadza się w stałych i odrębnych obwodach głosowania utworzonych na obszarze gminy.  To rada gminy, w drodze uchwały, na wniosek wójta, tworzy odrębny obwód głosowania w zakładzie opieki zdrowotnej, domu pomocy społecznej, zakładzie karnym i areszcie śledczym oraz w oddziale zewnętrznym takiego zakładu i aresztu, jeżeli w dniu wyborów będzie w nim przebywać co najmniej 15 wyborców. Nieutworzenie obwodu jest możliwe wyłącznie w uzasadnionych przypadkach na wniosek osoby kierującej daną jednostką.

Wszystko zależy od interpretacji
Podkreślić trzeba, że wspomniany wcześniej art. 54 ustawy o referendum lokalnym nie zawiera jednocześnie zakazu przeprowadzania głosowań referendalnych w odrębnych obwodach głosowania. W przepisie tym ustawodawca pominął kwestię  głosowania w odrębnych obwodach głosowania. W doktrynie niejednokrotnie wskazywano, że w referendach lokalnych można tworzyć takie obwody. Takie stanowisko zaprezentował między innymi Krzysztof Skotnicki w opinii sporządzonej 7 października 2013 r. na zlecenie Klubu Parlamentarnego Platforma Obywatelska (zob. Skotnicki K, Opinia prawna dotycząca odrębnych obwodów głosowania podczas referendum lokalnego, Zeszyty Prawnicze nr 4/2013). Identyczne stanowisko zostało również przyjęte w uchwale Państwowej Komisji Wyborczej z dnia 7 maja 2012 r. w sprawie wytycznych i wyjaśnień w sprawie referendów lokalnych dotyczących odwołania organów jednostek samorządu terytorialnego (M. P. z 2012 r. poz. 353).

Odrębne obwody głosowania a frekwencja
Zwolennicy przeprowadzania głosowań referendalnych również w odrębnych obwodach wskazują, że tylko w tej sytuacji gwarantuje się członkom wspólnoty samorządowej autentyczną realizację zasady powszechności wyborów. Nie jest to jedyny praktyczny problem związany z tworzeniem odrębnych obwodów głosowania. Trzeba mieć świadomość, że w przypadku gdy referendum jest osadzone w warunkach lokalnego konfliktu decyzja o braku odrębnych obwodów głosowania może mieć wymierny wpływ na obniżenie frekwencji w referendum. Tym samym brak odrębnych obwodów głosowania może być instrumentem w walce o nieważność referendalnego głosowania.
Rzecznik Praw Obywatelskich popiera nowelizację
Jak dowiadujemy się z uzasadnienia do projektu ustawy nowelizującej konieczność wprowadzenia jednoznacznych rozwiązań prawnych w analizowanej materii została podniesiona przez Rzecznika Praw Obywatelskich (RPO) w piśmie z dnia 24 kwietnia 2014 r. skierowanym do Marszałka Senatu. RPO podnosi, iż brak przepisów w ustawie o referendum lokalnym wskazujących na konieczność tworzenia odrębnych obwodów głosowania podczas referendum lokalnego, tak jak ma to miejsce w ustawie z dnia 5 stycznia 2011 r. – Kodeks wyborczy w odniesieniu do wyborów, daje możliwość takiej interpretacji tych przepisów, zgodnie z którą tworzenie obwodów odrębnych w referendum lokalnym nie jest ustawowo nakazane. Zdaniem RPO potrzeba tworzenia odrębnych obwodów głosowania jest w pełni uzasadniona, gdyż zapewnia realizację podmiotowych praw wyborczych możliwie szerokiemu kręgowi osób.

Co dokładnie ma zmienić się w ustawie?
Jak wynika z projektu ustawy w art. 54 ustawy referendalnej mają zostać wprowadzone dwa ustępy. W pierwszym zostanie wprost wskazane, że głosowanie w referendum przeprowadza się w stałych obwodach głosowania utworzonych w celu przeprowadzenia wyborów do organów stanowiących jednostek samorządu terytorialnego oraz odrębnych obwodach głosowania utworzonych w zakładach opieki zdrowotnej,  domach pomocy społecznej, zakładach karnych i aresztach śledczych oraz w oddziałach zewnętrznych tych zakładów i aresztów. W drugim ustępie ustawodawca ma zamiar wprowadzić regulacje zgodnie z którą do utworzenia odrębnego obwodu głosowania stosuje się odpowiednio art. 12 § 4–6 i 10 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. – Kodeks wyborczy.

Skutki finansowe nowelizacji
W uzasadnieniu do projektu ustawy wskazano na skutki finansowe nowych regulacji. Wysokość tych wydatków odpowiada wysokości kosztów ponoszonych w związku z tworzeniem odrębnych obwodów głosowania w wyborach samorządowych. Koszt utworzenia jednego odrębnego obwodu wynosi ok. 3000 zł. Wydatki te, zgodnie z art. 40 ustawy o referendum lokalnym, będą pokrywane bądź z budżetu państwa z części dotyczącej Krajowego Biura Wyborczego w zakresie wydatków komisarza wyborczego związanych z organizacją i przeprowadzeniem referendum w sprawie odwołania organu jednostki samorządu terytorialnego, bądź z budżetu jednostki samorządu terytorialnego, której dotyczy referendum.

Sprawdź również

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *