Referendum i wybory oraz zarządzenia i uchwały jednostek samorządu terytorialnego

Jak już niejednokrotnie podkreślaliśmy polski rynek wydawniczy nie obfituje w prace, w których podejmowana zostaje problematyka referendów lokalnych. Z tej też przyczyny, każdy tytuł, który odwołuje się do tej tematyki warty jest uwagi. Tym razem z zagadnieniem referendów lokalnych postanowiła się zmierzyć, w swojej książce pt. „Referendum i wybory oraz zarządzenia i uchwały jednostek samorządu terytorialnego”, doktor Anna Wierzbica. Autorka na co dzień jest adiunktem w Katedrze Prawa Samorządu Terytorialnego na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach. Zawodowo, będąc radcą prawnym, posiada wieloletnią praktykę związaną z obsługą jednostek samorządu terytorialnego.

Z wprowadzenia do książki dowiadujemy się, że głównym celem opracowania miało być przedstawienie administracyjnoprawnych, władczych, wiążących form wypowiadania się jednostek samorządu terytorialnego. Dlatego też pierwszą część monografii poświęcono analizie problematyki dotyczącej osobowości prawnej jednostek samorządu terytorialnego. W zasadniczej części opracowania mamy do czynienia z analizą dwóch bloków tematycznych: wypowiadania się jednostek samorządu terytorialnego za pośrednictwem mieszkańców (referenda lokalne i wybory) oraz wypowiadania się tych podmiotów za pośrednictwem ich ustawowych organów (zarządzenia i uchwały). Z perspektywy naszego zainteresowania szczególnej analizy wymaga pierwsza część pierwszego z w/w bloków, w którym omówiona została instytucja referendum lokalnego.

Autorka poświęcając instytucji referendum lokalnego trzeci rozdział swojej monografii oparła jego budowę o systematykę przyjętą przez prawodawcę w ustawie z dnia 15 września 2000 r. o referendum lokalnym (DzU z 2013 r. poz. 706). W pierwszych fragmentach rozdziału zostały przedstawione kwestie związane z przedmiotem referendum lokalnego. Nie jest to proste zagadnienie. Autorka za punkt wyjścia obrała sobie analizę art. 170 Konstytucji, który z formalnego punktu widzenia jest podstawą instytucji referendum lokalnego wskazując jednocześnie jego zakres przedmiotowy. Przywołany przepis został skonfrontowany z art. 2 ustawy o referendum lokalnym. W tej części pracy autorka wskazała, że nawet po ostatnich zmianach w przepisach ustawy referendalnej, jakie weszły w życie 15 lutego 2013 r., zakres przedmiotowy referendum lokalnego określony w konstytucji nie odpowiada regulacji ustawowej. Autorka słusznie wskazała, że taki stan rzeczy należy uznać za niepożądany. W praktyce stwierdzenie jaka materia nadaje się pod głosowanie referendalne może powodować spory zarówno w doktrynie jak i judykaturze.

Atutem publikacji Anny Wierzbicy jest szeroka analiza zagadnienia dopuszczalności przeprowadzenia referendum gminnego w sprawach, które z mocy odpowiednich przepisów zostały przekazane wyłącznej właściwości organów jednostek samorządu terytorialnego. W tej części pracy autorka w sposób kompleksowy przedstawiła poglądy judykatury oraz doktryny na badane zagadnienie. Sama jednocześnie opowiedziała się za dopuszczeniem możliwości przeprowadzania referendów w sprawach zarezerwowanych dla wyłącznej właściwości organów. W świetle szerokiego uzasadnienia tej tezy, zarówno na płaszczyźnie ustawowej jak również doktrynalnej autorka w pełni broni swojego stanowiska. Temat przedmiotu referendum lokalnego autorka kończy rozważaniami dotyczącymi ograniczeń przedmiotu referendum lokalnego. W tym wymiarze analizowane były przepisy ustawy referendalnej, które stanowią, że referendum może zostać przeprowadzone w przypadkach, w których wniosek mieszkańców nie prowadzi do rozstrzygnięć sprzecznych z prawem.

W dalszej części monografii jej autorka przedstawia i omawia kolejne etapy w procesie organizacji i przeprowadzania referendum lokalnego. Punktem wyjścia jest opisanie zakresu podmiotowego referendum. W dalszej części czytelnikowi zostają przybliżone takie zagadnienia jak organizacja referendów z inicjatywy organów stanowiących i w wyniku wniosku mieszkańców. Dalej autorka analizuje przesłanki ważności referendów, warunki uznania wyniku referendów za rozstrzygające, ustalenie i ogłoszenie wyników referendów oraz porusza kwestie protestów referendalnych i skutków prawnych ważnego referendum.

Fragmentem monografii, który zasługuje na szczególne uznanie jest ten dotyczący analizy przepisów referendalnych w świetle zasad techniki prawodawczej. Autorka wskazuje na poważny błąd ustawodawcy. Otóż w ustawie z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym, w art. 4c znalazły się szczegółowe regulacje dotyczące referendum lokalnego, które może zostać zarządzone w przypadku tworzenia, połączenia, podziału i zniesienia gminy oraz ustalenia granic gminy. Zgodnie z przyjętymi w naszym kraju zasadami legislacji jeżeli w ustawie została poddana regulacji określona instytucja to zawarte w niej przepisy powinny być kompletne. Oznacza to, że w ustawie o referendum lokalnym powinny znajdować się również te regulacje na temat referendum, które na dzień dzisiejszy stanowią materię ustawy o samorządzie gminnym. Przedstawiona kwestia w literaturze przedmiotu jest poruszana bardzo rzadko.

Istotną częścią książki „Referendum i wybory oraz zarządzenia i uchwały jednostek samorządu terytorialnego”, w której autorka wraca do tematu referendów lokalnych jest jej zakończenie. W tej części powrócono do zagadnienia przedmiotu referendum lokalnego wskazując jednocześnie, że brak precyzji w tym zakresie będzie powodować nieustanne problemy w określaniu co może być przedmiotem referendów lokalnych. W tej części publikacji autorka przedstawia również propozycje zmian legislacyjnych, których wprowadzenie ułatwi przeprowadzanie inicjatyw referendalnych oraz usunie luki prawne oraz błędy legislacyjne. Przykładowo autorka proponuje aby w ustawie referendalnej znalazły się przepisy regulujące procedurę odwołania wójta (burmistrza, prezydenta miasta) w przypadku gdy został on wybrany przez organ stanowiący danej jednostki samorządu terytorialnego.

Podsumowując należy stwierdzić, że publikacja Anny Wierzbicy z całą pewnością jest godną polecenia. Autorka nie ograniczyła się w niej jedynie do przedstawienia aktualnie obowiązujących regulacji prawnych dotyczących instytucji referendum lokalnego. Nie tylko wskazała przepisy prawa, które są źródłem problemów interpretacyjnych ale również zaproponowała określone zmiany legislacyjne. Książka będzie przydatną dla wszystkich tych którzy zawodowo zajmują się problematyką referendalną. Jej plusy docenią zarówno sędziowie, adwokaci i radcy prawni prowadzący sprawy związane z referendami jak również przedstawiciele organów samorządu terytorialnego, którzy mogą w praktyce zetknąć się z tą instytucją. Książka „Referendum i wybory oraz zarządzenia i uchwały jednostek samorządu terytorialnego” może być również cennym źródłem wiedzy dla osób zajmujących się teorią referendów – pracowników naukowych i studentów.

Sprawdź również

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *