Projekt ustawy 1699 – zamach na instytucję referendum lokalnego?

 

W ostatnich tygodniach w Sejmie w sposób intensywny trwają prace nad zmianami w ustawie o referendum lokalnym. Niestety mogą one doprowadzić do ograniczenia roli referendów na płaszczyźnie samorządowej.
Nowelizacja ustawy o referendum lokalnym ma być przeprowadzona w związku z przyjęciem ustawy o współdziałaniu w samorządzie terytorialnym na rzecz rozwoju lokalnego i regionalnego, której głównym celem jest określenie form współpracy mieszkańców podejmowanej w celu rozwoju lokalnego i regionalnego oraz form współdziałania jednostek samorządu terytorialnego (projekt 1699). Zmiany jakie, ustawa ma wprowadzić w przepisach o referendum lokalnym należy uznać przynajmniej za dyskusyjne.

Mieszkańcy chcecie referendum? Jeśli tak to zapłaćcie za jego skutki
Najbardziej kontrowersyjnym zapisem jaki ma zostać wprowadzony jest ten dotyczący pokrywania kosztów decyzji podejmowanej w referendum. Ma polegać to na tym, że jeśli mieszkańcy np. gminy będą chcieli przeprowadzić referendum, którego skutki będą zwiększać wydatki lub zmniejszać dochody gminy to sami mieszkańcy będą musieli pokryć te sumy poprzez samoopodatkowanie.
W przypadku gminy to wójt (burmistrz, prezydent miasta) w ciągu 14 dni od złożenia wniosku o przeprowadzenie referendum będzie decydował czy realizacja pomysłu, którego dotyczy referendum, będzie powodowała zwiększenie wydatków lub zmniejszenie dochodów gminy skutkujące przekroczeniem limitów, o których mowa w ustawie o finansach publicznych.
Jeśli wójt (burmistrz, prezydent miasta) stwierdzi, że zrealizowanie rozstrzygnięcia referendum spowoduje zwiększenie wydatków lub zmniejszenie dochodów gminy to na jego żądanie jednocześnie z referendum na wniosek mieszkańców przeprowadzać się będzie referendum w sprawie samoopodatkowania. Środki uzyskane z samoopodatkowania mają być przekazane na realizację rozstrzygnięcia referendum.
Jak to będzie wyglądać w praktyce? Jako przykład może nam posłużyć sytuacja, w której mieszkańcy gminy będą chcieli w referendum podjąć decyzje o zakazie likwidacji przez gminę określonej szkoły. Po wpłynięciu takiego wniosku wójt gminy będzie podejmował decyzje czy wydatki związane z ewentualnym utrzymywaniem istnienia szkoły spowodują przekroczenie stosunku wydatków do dochodów gminy, o których mowa w ustawie o finansach publicznych. Jeśli wójt stwierdzi, że te relacje będą przekroczone to będzie miał prawo do przeprowadzenia dodatkowego referendum, w którym mieszkańcy będą podejmować decyzje czy chcą nałożyć na siebie podatek, z którego dochód będzie wykorzystany na istnienie szkoły.

Skutki referendum w sprawie samoopodatkowania
Jeśli wójt (burmistrz, prezydent miasta) zdecyduje się na przeprowadzenie referendum w sprawie samoopodatkowania na pokrycie kosztów referendum proponowanego przez mieszkańców to ostatnie będzie ważne jeśli referendum w sprawie samoopodatkowania będzie również ważne. Powracając do wcześniejszego przykładu (referendum w sprawie zakazu likwidacji szkoły) to decyzja mieszkańców o zakazie likwidowania szkoły będzie ważna jeśli mieszkańcy jednocześnie zgodzą się na nałożenie na siebie podatku na pokrycie kosztów dalszego funkcjonowania szkoły. Dodatkowo aby referendum w sprawie samoopodatkowania było ważne musi wziąć w nim udział przynajmniej 30% uprawnionych.
Skutki powiązania referendum na wniosek mieszkańców z referendum w sprawie samoopodatkowania mogą być takie, że mieszkańcy gmin nie będą się godzić na płacenie dodatkowego podatku a częściej, z uwagi na próg 30% frekwencji, głosowanie w sprawie samoopodatkowania będzie nieważne. Tym samym rola referendów merytorycznych, w których mieszkańcy podejmują decyzje o konkretnych sprawach gminy, powiatu czy województwa może zostać zmarginalizowana.

Brak kontroli nad decyzją o wójta (burmistrza, prezydenta miasta)
Twórcy nowych przepisów w ustawie o referendum lokalnym zapomnieli o bardzo istotnej kwestii. Większość referendów lokalnych, w których mieszkańcy chcą podejmować konkretne decyzje odbywa się w sytuacji konfliktu z władzami gmin. Proponowany przepis może ułatwiać władzom gmin działanie zmierzające do niweczenia inicjatyw referendalnych. Co istotne decyzja władz gmin (powiatów, województw) o połączeniu referendum merytorycznego z referendum w sprawie samoopodatkowania nie będzie weryfikowana przez żaden organ. Brak kontroli (np. sądowej) nad tym aspektem procedury należy ocenić krytycznie.

Historia projektu 1699
Projekt ustawy o współdziałaniu w samorządzie terytorialnym na rzecz rozwoju lokalnego i regionalnego został skierowany do Sejmu RP przez Prezydenta Bronisława Komorowskiego 30 sierpnia 2013 r. Do rozpatrzenia zapisów ustawy została powołana podkomisja nadzwyczajna do rozpatrzenia przedstawionego przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej projektu ustawy o współdziałaniu w samorządzie terytorialnym na rzecz rozwoju lokalnego i regionalnego oraz o zmianie niektórych innych ustaw (druk nr 1699). Początkowo prace nad projektem toczyły się w sposób powolny; przyspieszyły one jednak w ciągu ostatnich kilku tygodni. Warto dodać, że projekt 1699 w kwestii ustawy o referendum lokalnym, w kształcie pierwotnie przedstawionym przez Prezydenta RP Bronisława Komorowskiego był jeszcze bardziej kontrowersyjny i nie do zaakceptowania.

Co dalej z projektem 1699?
Zmiany w ustawie referendalnej są potrzebne. Powinny być one jednak wcześniej bardzo dokładnie przedyskutowane i skonfrontowane z praktyką referendalną.
Mimo, że kwestie poruszone w projekcie zmiany ustawy o referendum lokalnym są istotne, to nie można zgodzić się na przyjęcie proponowanych przepisów. Istnieje poważne ryzyko, że znowelizowanie ustawy o referendum lokalnym w sposób zaproponowany przez Prezydenta RP Bronisława Komorowskiego może w rzeczywistości uniemożliwiać mieszkańcom wypowiadanie się za pomocą referendów lokalnych.

Sprawdź również

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *