Orzecznictwo sądowe

System prawa stanowionego, jaki obowiązuje w naszym kraju zakłada, że stanowienie prawa jest kompetencją organów władzy ustawodawczej. Nie mniej jednak z perspektywy stosowania określonych norm prawa oraz ich wykładni szczególnego znaczenia nabiera orzecznictwo sądowe. Związane jest to z wpływem linii orzeczniczych sądów wyższych instancji na sądy niższych instancji.

Najważniejsze tezy wyroków sądowych związanych z kwestiami referendów lokalnych:

Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 1 sierpnia 2013 r.
Sygnatura akt: III SA/Gd 525/13
Teza:
Weryfikacja uprawnienia do wzięcia udziału w referendum lokalnym (gminnym), w tym do złożenia swojego podpisu pod inicjatywą referendalną, winna następować w oparciu o dane wynikające z rejestru wyborców. Rejestr ten bowiem – bazując na danych osobowych z ewidencji ludności (m.in. zawierających informację dotyczącą adresu zameldowania na pobyt stały oznaczającą miejsce zamieszkiwania danej osoby z zamiarem w nim stałego pobytu) – dodatkowo (obok wskazania miejsca stałego zamieszkania) potwierdza prawo wyborcze danej osoby, co jest okolicznością fundamentalną dla oceny prawa udziału w referendum lokalnym i decydowania o sprawach danej wspólnoty terytorialnej.

Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 listopada 2012 r.
Sygnatura akt: II OSK 2467/12
Teza:
1. Wniesienie przez inicjatora referendum skargi do sądu na uchwałę w przedmiocie odrzucenia wniosku mieszkańców o przeprowadzenie referendum stanowi wyjątek od zasady wnoszenia skargi do sądu administracyjnego za pośrednictwem organu, którego działanie lub bezczynność są przedmiotem skargi (art. 54 § 1 p.p.s.a.). Oznacza to również, że nie mają w tym przypadku zastosowania regulacje dające organowi, którego działanie lub bezczynność zaskarżono, prawo autokontroli tj. prawo do uwzględnienia skargi w całości do dnia rozpoczęcia rozprawy (art. 54 § 3 p.p.s.a.).
2. Uchwała Państwowej Komisji Wyborczej, zawierająca wytyczne i wyjaśnienia dotyczące odwołania organów jednostek samorządu terytorialnego, może mieć znaczenie posiłkowe w ustaleniu treści norm art. 14 ust. 2 ustawy z 2000 r. o referendum lokalnym, nadając określony kierunek procesowi ich wykładni i stosowania.
3. Nie mieszczą się w zakresie przedmiotowym referendum sprawy indywidualne, które powinny być załatwiane przez organ w drodze aktu administracyjnego w sformalizowanym trybie, z zachowaniem szczegółowo uregulowanej procedury, z dopuszczeniem środków zaskarżenia mających na celu kontrolę i weryfikację aktu.
4. Nie jest możliwe uchwalenie w referendum aktu prawnego z pominięciem obowiązujących procedur, jeżeli zostały szczegółowo uregulowane. Rozstrzygnięcie referendalne nie może zastąpić aktu normatywnego – aktu prawa miejscowego, jakim jest miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego.

Postanowienie Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 29 marca 2012 r.
Sygnatura akt: I ACz 606/12
Teza:
Wnioskodawca wnoszący o rozpoznanie sprawy w trybie ustawy z 2000 r. o referendum lokalnym, aby uzyskać ochronę prawną przewidzianą w przepisie art. 35 cytowanej ustawy, musi wykazać, że rozpowszechnianie w formie plakatów, haseł, ulotek, wypowiedzi lub innych formach agitacji nieprawdziwych danych nastąpiło w związku z kampanią referendarską.